El Niño uitgelegd door klimaatverslaggever nu.nl

Super el Nino komt op gang op een opgewarmde planeet en dit is wat het betekent

De wereld zet zich schrap voor mogelijk de sterkste El Niño ooit. Het terugkerende natuurverschijnsel gooit weerpatronen wereldwijd overhoop, met gevolgen voor miljarden mensen en ecosystemen. NU.nl dook in de data en zet de gevolgen op een rij.

De oceanen zijn al maanden warmer dan normaal. Dat komt deels door de opwarming van de aarde, die wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen door mensen. Maar er is ook iets anders aan de hand: El Niño is terug. En dat merkt (bijna) heel de wereld.

"El Niño is voor onze ogen aan het supersizen", zei VN-chef António Guterres. "De wetenschap laat geen ruimte voor twijfel: de planeet bevindt zich in onbekend vaarwater, en dat water warmt steeds verder op."

De tropische delen van de Stille Oceaan warmen met El Niño tijdelijk op. Daardoor stijgt de wereldwijde temperatuur, veranderen wind- en regenpatronen en is er meer kans op extreem weer.

In sommige regio's zorgt het voor extreme droogte, terwijl andere gebieden te maken krijgen met veel meer regen. Dat komt nog boven op het effect van klimaatverandering zelf, die de aarde al opwarmt en extreem weer verergert.

Overtreft alle el nino’s sinds 1950

Wanneer het water in dat gedeelte van de Stille Oceaan 0,5 graden warmer is dan gemiddeld, is volgens wetenschappers officieel sprake van een El Niño. Boven de 2 graden gaat het om een sterke variant. De zeewatertemperaturen zijn nu al 3 graden warmer dan gemiddeld en lopen nog op. Dat is historisch hoog en de kans is groot dat deze El Niño alle El Niño's sinds 1950 overtreft. Het verschijnsel komt iedere twee tot zeven jaar voor; de laatste eindigde in 2024. Deze El Niño begon in juni en duurt waarschijnlijk tot in de lente van 2027.

Op de kaart hieronder zie je hoeveel warmer dan normaal het zeewater wordt ten westen van Peru. Daar is ook de naam ontstaan. Vissers in Peru spraken van 'het Kerstkindje' omdat de warme stroming zich vaak rond Kerst aandiende. El Niño wordt afgewisseld door 'neutrale fases' en La Niña. Het zusje zorgt juist voor een gemiddeld lagere wereldtemperatuur. Zij is ook berucht om de toename van tropische stormen en orkanen.

‘Kerstkindje’  verre van schattig

Hoe schattig ze ook klinken, zowel El Niño als La Niña heeft hevige gevolgen. De VN heeft al gewaarschuwd voor extreme weersomstandigheden in een groot deel van de wereld: Oceanië, Azië, Zuid-Amerika en Afrika. Zo woedden in Indonesië de grootste natuurbranden in elf jaar. Ook Australië verwacht bosbranden door de droogte. In Peru en Ecuador valt juist veel meer regen dan normaal, waardoor daar vaak overstromingen zijn. In andere delen van Zuid-Amerika is het juist veel droger. Ook het zuiden van Afrika kampt met droogte, terwijl in Oost-Afrikaanse landen zoals Kenia, Ethiopië en Somalië veel meer regen valt. In de Verenigde Staten is het effect vooral te voelen in het zuiden, waar het een stuk natter is. Door de veranderingen worden ook ecosystemen geraakt. In een uitzonderlijk warme oceaan komen 'mariene hittegolven' vaker voor, waardoor koraal massaal kan verbleken en vissen sterven. Dat beïnvloedt de hele kringloop van het zeeleven.

Armste landen vangen hardste klappen

El Niño slaat niet overal even hard toe, al zal de hele wereld tussen september en november volgens meteorologen bovengemiddeld warm zijn. Vooral landen die al kampen met oorlog, armoede en extreem weer zullen de hardste klappen opvangen. In Nederland en Europa merken we veel minder schommelingen in het weer. Mogelijk krijgen we een iets nattere lente, maar dat is niet zeker. Caribisch-Nederland ziet waarschijnlijk minder orkanen, maar het kan er ook droger zijn. Dat de effecten beperkt zijn, betekent niet dat Europa er niets van voelt. Wereldwijd zorgt El Niño voor mislukte oogsten door de droogte, wat de voedselprijzen laat stijgen en daarmee ook de wereldhandel raakt. Begin september zorgde droogte er al voor dat er minder schepen door het Panamakanaal konden varen. Dat is een van de belangrijkste handelsroutes ter wereld. Uit VN-cijfers blijkt ook dat de suiker- en palmolieproductie onder druk komt te staan in delen van Azië, waardoor dat duurder wordt.

Het Wereldvoedselprogramma verwacht dat volgend jaar bijna 50 miljoen extra mensen in acute honger terechtkomen. Daarom heeft de VN-organisatie daarvoor 80 miljoen dollar (bijna 69 miljoen euro) uitgetrokken.

El nino jaren breken vaak klimaatrecords

El Niño is een natuurlijk fenomeen en wordt niet veroorzaakt door de door mensen veroorzaakte opwarming. Onder wetenschappers is nog geen consensus of klimaatverandering invloed op het weersverschijnsel heeft: bijvoorbeeld of El Niño daardoor vaker voorkomt of sterker wordt. Wel is duidelijk dat El Niño de wereldwijde temperatuur tijdelijk opdrijft, terwijl La Niña deze doet dalen. Een sterke variant kan de gemiddelde temperatuur op aarde 0,1 tot 0,2 graden laten stijgen, door de warmte die vanuit de zee in de atmosfeer terechtkomt. Temperatuurrecords worden daardoor vaak gebroken tijdens of vlak na (de piek van) een El Niño-jaar. 2024 was het staartje van de vorige El Niño en werd het warmste jaar ooit gemeten.

Extra zetje aan opwarming

Ook zonder El Niño krijgen we te maken met een warmere wereld door klimaatverandering. De grafiek hierboven laat zien dat de warme jaren van een aantal decennia geleden nu relatief koel zijn. Met daarbovenop nog een El Niño kunnen nu ook weer temperatuurrecords sneuvelen. Dat laat zien hoe het verschijnsel een extra zetje geeft aan de opwarming die al veel langer gaande is. De precieze gevolgen zullen duidelijker zijn in het najaar bij de verwachte piek. In de tussentijd zetten landen, bedrijven en hulporganisaties zich schrap met extra rampenplannen, noodhulp en waarschuwingssystemen. "Deze uitzonderlijke El Niño vraagt om uitzonderlijke voorbereiding", zei Celeste Saulo, baas van de VN-weerorganisatie WMO.

Dit stuk is van Emma van Bergeijk. Zij is klimaatverslaggever en schrijft over klimaat, de energietransitie en wetenschap. Ze volgt hoe die ontwikkelingen de samenleving en ons dagelijks leven veranderen.

Ai ai caramba, Frits!

​We kijken bij Renze (RTL4) naar een discussie over AI. Frits Wester vind het onpersoonlijk dat de premier Chatgpt gebruikt om een speech of andere uiting voor te bereiden.

De spindoctor van d66 kon het heel goed verdedigen. Ministers laten voortdurend teksten door medewerkers schrijven. Anderen begrepen ook dat de tekst nog steeds van jezelf kan zijn, dat je met AI aan het sparren bent om je eigen tekst en gevoel erin te houden.

De opmerking dat Hazes een rijmwoordenboek gebruikte om een liedje te maken was ook raak. De rijmelarij werd wel eens spottend bejegend maar er zat wel veel gevoel in de nummers.

Maar wat zegt Frits Wester? Nee, gebruik van AI is niet goed, hij wil de echte premier zien, hij wil ‘zijn nieren proeven’. Nee dat is lekker, nee dat is een authentieke kreet om aan te geven dat je iets eigens van de eerste minister wil zien. 

Ik zou zeggen Frits, als je 3x over andermans nieren begint, lijkt me dat je in herhaling valt met een cliché. Juist jij kan een beetje AI wel gebruiken. Bij jou kan hallucineren zelfs geen kwaad.

Wijn aan het uitbodemen?

Introductie

Rood bij een biefstukje, wit bij vis, champagne met Oud & Nieuw? Dat is traditionele shit. Wijn in een gespreide beleggingsportefeuille, dat is geen traditioneel advies.

Zoals sommige rode wijn een alternatief is voor bepaalde vis en champagne naast aardbeien ook heel goed met marsepein kan, is investeren in wijn een alternatief voor opdrinken.

Afgelopen 3 jaar is het genoegen van investeren in wijn wel wat afgenomen. Gemiddeld zijn de prijzen van topwijnen tussen de 10% en 30% gedaald.

In welke fase bevinden we ons nu als wijnbelegger? Er zijn veel factoren die de prijzen hebben beïnvloed en kunnen beïnvloeden: koopkracht in Azië, koopkracht in de Verenigde Staten, rentebewegingen, de US Dollar, en sinds 2025 de tarievenoorlog. Vergeet overigens ook de opkomst van non-alcoholische alternatieven niet. Er is denk ik ook een allocatie effect. Aandelenbeleggingen en goud hebben het de laatste 3 jaar juist geweldig gedaan. 

Wijn is een schaarste product. De hoeveelheid beschikbare te beleggen wijn neemt af met de tijd. Een complexe wijn wordt mooier naarmate de tijd vordert maar zo'n begeerlijke bewaarwijn wordt wel gedronken. Een hele goede bewaarwijn wordt daarom duurder naarmate hij ouder wordt. Niet tot in de eeuwigheid maar sommige wijnen kunnen eenvoudig ruim 40 jaar oud worden en fenomenaal smaken. Is de automatisch toenemende schaarste dan de factor die de andere factoren overbodig maakt? Dat niet, maar het is wel een kenmerkende en belangrijke factor en een reddingsboei. We hebben vermoedelijk de ergste prijsdalingen gezien en er is aanleiding om iets optimistischer te worden.

Ontwikkelingen

Volgens Liv-ex, een dataplatform en de B-to-B beurs voor de handel in topwijnen, bewogen handelsprijzen van de beste kwaliteitswijnen in 2025 richting geloofwaardige evenwichtsniveaus. De liquiditeit keerde aanwijsbaar terug, na een correctie van twee jaar. Bij wijn zijn deze ontwikkelingen cruciaal. De Liv-ex 1000, de brede wijn index heeft de afgelopen twee decennia een sterk lange termijn rendement laten zien, terwijl het beleggers er ook aan herinnert dat de ontwikkeling van topwijnen cyclisch is, vooral na periodes van uitzonderlijk snelle waardestijgingen. 

Tegen die achtergrond begon 2025 met een markt die behoorlijk was gecorrigeerd. Waarderingen van veel toonaangevende namen leken aan het einde van afgelopen jaar alweer realistischer dan in de vorige cyclus. Het vertrouwen bleef en blijft nog broos.

Onzekerheid rond tarieven stak vanaf Liberation Day op 2 april weer de kop op en drukte de bereidheid om in te kopen. De Bordeaux En Primeur campagne slaagde er niet in het sentiment op de secundaire markt wezenlijk te verbeteren. De nieuwe Bordeaux vielen in een vacuüm als je het mij zou vragen. Het resultaat was een selectieve prijsontwikkeling. Verkopers moesten vaak het bod accepteren in plaats van te wachten tot de vraag het aanbod volgde.

Tot heden wordt elke bubbel in de wijnmarkt gevolgd door een reset, maar nooit helemaal tot de pre-bubbelniveaus. Na elke correctie blijkt een nieuwe groeicyclus vanaf een hoger basisniveau te ontstaan. De laatste cyclus (2020–2025) doorliep een bruisende bubbel en een stevige reset. Als het patroon zich herhaalt, staan we mogelijk aan de vooravond van een nieuwe groeifase. Dit cyclische herstel is een van de redenen waarom topwijnen aantrekkelijk zijn voor lange termijn belegging. Uiteindelijk is er op termijn een opwaartse trend voor het hoogste segment wijnen.

In de tweede helft van 2025 kwam er meer beweging in de markt. De meest liquide benchmarks stopten met dalen en begonnen zich heel voorzichtig te herstellen. De cijfers zijn nog bescheiden, maar lijken wel betekenisvol: in de laatste vier maanden van 2025 stegen de Liv-ex Fine Wine 50 en de de Liv-ex 100 met circa 2,5%, terwijl de Liv-ex 1000 index ongeveer 1% won. Toch bleef de markt nog ruim 25% onder de vorige piek. Noem het een vroege fase van herstel waarin het sentiment geleidelijk verbetert en de prijsvorming betrouwbaarder wordt. Er is een keerpunt in de handel voor topwijnen en dat heeft te maken met een gedragsverandering. Ik moet wel eens denken aan de huizenmarkt. Het duidelijkste signaal is de verbetering van liquiditeit, vooral aan de biedzijde. De bid-offer ratio van Liv-ex steeg, wat zich vertaalde in hogere indices en meer transacties in een bredere groep wijnen.

Volgens een vermogensbeheerder in wijnen, Cult Wines, werd het herstel gedragen door kopers die duidelijke instapmomenten zoeken, bijvoorbeeld voor herbevoorrading door restaurants, hotels, retailers en handelaren. De grotere spelers azen op die lagere waardering. Geografisch viel Hong Kong op, gevolgd door Europa en later de VS. De dalende rente en tot einde van afgelopen jaar meer zekerheid rondom tarieven ondersteunden dit herstel. Die tarieven onzekerheid is op moment van schrijven helaas niet verdwenen (understatement).

De eerste tekenen kwamen van zeer liquide namen. Het artikel waar ik mijn wijsheid vandaan haal, noemt Opus One 2016, Sassicaia 2018, de champagne van Salon 2002 en Chateaux Lafite 2021. Niet elke fles steeg, maar de vraag herstelde zich bij de in de het oog springende labels. Prijzen begonnen zich op iets hogere niveaus te settelen. Wanneer een markt het vertrouwen opnieuw opbouwt, concentreert de handel zich vaak op namen met wereldwijde herkenbaarheid en een betrouwbare prijsbepaling. Handelslijstjes van 2025 onderstrepen dit. Champagne domineerde de ranglijst. De ranglijst laat ook zien dat de vraag zich verbreedt buiten de traditionele regio’s. De aanwezigheid van Rioja wijst op een groeiende interesse. Het bevestigt dat liquiditeit niet alleen voorbehouden is aan klassieke namen uit de Bordeaux en de Bourgogne. Uiteraard moeten de prijsniveaus wel ergens op slaan.

Een aantal veilingen zetten volgens Cult Wines de toon, waarbij ik de volgende twee er uitlicht:

• Christie’s New York realiseerde circa $28,8 miljoen voor The Cellar of William I. Koch, stevige biedingen op oude Bourgogne, grote formaten Bordeaux en zeldzame Champagnes van verschillende vintages.
• Christie’s Hong Kong Luxury Week realiseerde HK$72,9 miljoen voor de Joseph Lau Collection: alles werd verkocht.

Er waren meer topveilingen voor Bordeaux en Bourgogne verzamelingen in 2025. De conclusie is dat de prijsontwikkeling beheerst was. Kopers bleven gevoelig voor waardering, maar de concurrentie keerde terug. Kwaliteit, herkomst en zeldzaamheid kregen weer een betere prijs, en er lijkt een nieuwe lichting verzamelaars uit Azië in opkomst.

Vooruitzichten

Door de afgelopen renteverlagingen van zowel de Fed als de Bank of England werd het klimaat voor topwijnen gunstiger. Historisch is er een sterke correlatie tussen lage of dalende rentes en stijgende 'fine wine' prijzen. 

bron: Cult Wines

Het jaar sloot sterker af dan het begon:

• Tarieven werden verwerkt zonder handel te verstoren.
• Prijzen stabiliseerden.
• Liquiditeit verbeterde, bid-offer spreads werden kleiner.
• Transacties vonden vaker plaats rond of zelfs boven de marktprijs.
• De handel verbreedde zich over regio’s en over verschillende type kopers.

Hoewel het herstel niet lineair zal zijn, zijn er nu meer realistische prijzen, is er betere liquiditeit en is er bredere marktparticipatie. Dit vormt de basis voor een langdurige opleving. Laten we zien wat de prijzen bij de En Primeur campagnes in het eerste kwartaal worden en of een hernieuwd oplaaiende tarievenoorlog geen roet in het eten gooit.